Mặc dù Pháp sớm đầu tư khai thác hệ thống kênh mương để phục vụ hành quân và mở mang diện tích đất đai trồng lúa ở Nam Bộ, nhưng cũng như đối với các ngành nông, lâm nghiệp, sau khi thiết lập xong bộ máy cai trị toàn Đông Dương, Pháp mới xây dựng hệ thống cơ quan quản lý thủy lợi, nằm trong hệ thống các cơ quan công chính.

Năm 1916, khi thành lập hệ thống tổ chức công chính ở Đông Dương, Pháp thành lập một số nha đặc biệt về biển, đường sắt, mỏ,… nhưng chưa có cơ quan chuyên về thủy lợi. Ở các xứ có Nha Công chính Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ. Dưới các Nha là các Sở ở các tỉnh, dưới Sở là các Ty quản lý theo khu vực. Ở cấp Ty, Pháp đặt ra các Ty Nông giang quản lý từng hệ thống hoặc quản lý công trình thủy nông ở từng vùng, cũng có khi là các Khu Thủy nông. Đứng đầu ngành công chính Đông Dương là Tổng thanh tra công chính.

Đến năm 1934, sau khi cải tổ hệ thống cơ quan công chính, tổ chức công chính chia thành các tổng nha và sở theo ngành và theo địa phương. Thời đó có sáu tổng nha, trong đó có hai Tổng nha đặc biệt là Tổng nha Khai thác hỏa xa, Tổng nha Xây dựng hỏa xa; bốn tổng nha địa phương là Tổng nha Công chính ở Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và Tổng nha Thủy nông và giao thông thủy Nam Đông Dương (do công tác thủy lợi ở Nam Bộ rất quan trọng và có nhiều công việc). Đồng thời có ba sở, trong đó có một sở đặc biệt là Sở Mỏ và hai Sở địa phương là Sở Công chính Cao Miên và Sở Công chính Lào.

Ở mỗi Kỳ, Tổng nha Công chính có tổ chức đặc thù. Tổng nha Công chính Bắc Kỳ có năm sở, trong đó có một Sở chuyên về trị thủy, hộ đê chống lụt, phụ trách nghiên cứu đào mới và bảo dưỡng những công trình liên quan đến chống lụt, chống mặn, tưới, cải tạo đất và giao thông trên sông; một sở phụ trách về hệ thống thủy nông, nghiên cứu và thi công những công trình thủy lợi trên ngân sách quốc trái. Dưới sở có các công ty nông giang quản lý từng hệ thống.

Tổng nha Công chính Trung Kỳ có bốn sở, là hai sở cầu đường và hai sở thủy nông. Hai sở thủy nông phụ trách nghiên cứu và xây dựng công trình liên quan đến chống lụt, ngăn mặn, tưới và cải tạo đất, giao thông đường sông và các cảng trên sông.

Tổng nha Công chính Nam Kỳ không có nhiệm vụ thủy lợi, vì đã có riêng Tổng nha Thủy nông và Giao thông thủy Nam Đông Dương. Tổng nha Thủy nông và Giao thông thủy Nam Đông Dương phụ trách tất cả những việc nghiên cứu và xây dựng thủy nông và giao thông trên sông ở Nam Kỳ và Cao Miên.

Hệ thống các sở, ty hoạt động cho đến năm 1945. Sau Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ cộng hòa có Sắc lệnh số 41 ngày 03/10/1945: “Bãi bỏ tất cả các công sở và các cơ quan trước thuộc Phủ Toàn quyền Đông Dương (các Sở lớn chung cho toàn hạt Đông Dương và các Sở  phụ thuộc Phủ Toàn quyền) đã thiết lập hoặc ở Hà Nội, hoặc ở Sài Gòn, hoặc ở Đà Lạt, hoặc ở các nơi khác thuộc địa hạt Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ nước Việt Nam”, yêu cầu “Những bất động sản và động sản (dinh thự, nhà cửa, của cải, đồ đạc, hàng hóa, khí cụ, tài liệu, đồ dùng phòng giấy…) của tất cả những công sở kể trên đều phải giữ nguyên vẹn và chuyển giao, cùng với những nhân viên hiện tòng sự tại đấy, sang các Bộ của Chính phủ lâm thời Việt Nam” (Sắc lệnh số 41 ngày 3/10/1945 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời dân chủ công hòa Việt Nam). Từ đây bắt đầu thời kỳ hình thành và phát triển hệ thống các cơ quan quản lý nông, lâm, ngư nghiệp và thủy lợi của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

 

Nhóm Biên tập (theo Quyết định 1033/QĐ-BNN-VP, ngày 31/3/2015):

1 - Hà Thanh Liêm, nguyên Chánh Văn phòng Tổng cục Thủy lợi;

2 - Nguyễn Đình Ninh, nguyên Phó Cục trưởng Cục Thủy lợi;

3 - Nguyễn Hữu Phú, Phó CVP Tổng cục Thủy lợi.


Trở về đầu trang
Print: Print this Article Email: Print this Article Share: Share this Article